81.000 người dùng thực sự muốn gì từ AI?
Phân tích dựa trên khảo sát với 80.508 người tham gia từ 159 quốc gia và 70 ngôn ngữ - từ Anthropic
Có bao giờ bạn thắc mắc những người khác mình thường dùng AI để làm gì? Họ mong muốn gì và lo sợ điều gì nhất?
Tháng 12 năm ngoái, thay vì gửi một bảng câu hỏi nhàm chán, công ty Anthropic (nhà sáng tạo ra AI Claude) đã làm một việc đặc biệt: Họ cho AI phỏng vấn trực tiếp 81.000 người dùng trên toàn cầu, bằng 70 ngôn ngữ khác nhau. Câu hỏi chủ lõi rất ngắn gọn: Người dùng thực sự mong muốn và sợ AI điều gì?
Kết quả của cuộc “trưng cầu dân ý” lớn chưa từng có này đã vẽ ra một bức tranh không ngờ về tâm lý con người. Hóa ra, đằng sau những câu lệnh (prompt) có vẻ khô khan, chúng ta đang giấu những khao khát và nỗi sợ rất đời thường.
Chúng ta không thực sự khao khát “năng suất”
Khi mới được hỏi, câu trả lời quen thuộc nhất là: muốn làm việc nhanh hơn, viết báo cáo lẹ hơn. Ai cũng tỏ ra mình là một nhân viên chăm chỉ.
Nhưng khi AI hỏi vặn lại: “Bạn làm nhanh mọi thứ để làm gì?” thì sự thật mới lộ ra.
Đích đến cuối cùng không phải là làm được nhiều việc hơn cho sếp. Đích đến là thời gian để sống.
Nhìn biểu đồ trên, nếu cộng gộp lại, khoảng 35% mọi người muốn dùng AI để thoát khỏi guồng quay bận rộn. Họ muốn giao lại những việc vặt, nhớ lịch trình, hay kiếm tiền tự động cho máy móc, để bản thân có thời gian đón con, nấu ăn, hoặc đơn giản là được ngồi yên không làm gì cả.
Nơi con người vắng mặt, AI bước vào
Chi tiết gây ám ảnh nhất trong khảo sát này là 6% người dùng tìm đến AI để được hỗ trợ cảm xúc. Nghe có vẻ ít, nhưng câu chuyện của họ lại nặng nề nhất.
Đó là một người bệnh phải chịu cơn đau hằng đêm mà bác sĩ cũng bó tay.
Đó là những người dân Ukraine đang bơ vơ giữa vùng chiến sự.
Là một người phụ nữ vừa mất mẹ, không ai đủ kiên nhẫn để nghe bà khóc mỗi đêm.
Tại sao họ lại ôm một cỗ máy thay vì ôm một con người? Câu trả lời rất cay đắng: Khi mạng lưới quan hệ xã hội của chúng ta ngày càng đứt gãy và mọi người đều quá bận rộn với nỗi đau riêng, AI lại có đúng 3 thứ con người đang thiếu: Không bao giờ bận, không bao giờ mất kiên nhẫn, và không bao giờ phán xét.
Con người thà tâm sự với một đoạn mã vô cảm, còn hơn nếm trải cảm giác bị đám đông bỏ rơi.
Nỗi sợ “mất miếng cơm” lớn hơn mọi nỗi sợ viễn tưởng
Người ta vẫn hay làm phim về cảnh AI nổi dậy tiêu diệt trái đất. Nhưng 81.000 người này cực kỳ thực tế. Tỷ lệ sợ “AI hủy diệt nhân loại” nằm chót bảng (5%).
Thứ họ sợ nhất, đơn giản và trực tiếp nhất: mất chén cơm của mình.
Thống kê chỉ ra rằng (chiếm 22%), nỗi sợ AI cướp đi công việc chính là thứ quyết định thái độ của một người: Tại sao người ta lại thù ghét AI? Dễ hiểu thôi: Cả đời bạn mài giũa một kỹ năng, tự nhiên sau một đêm có cái máy làm tốt hơn bạn gấp trăm lần, gần như miễn phí.
Ai cũng rùng mình khi nghĩ đến câu nói của một người Mỹ tham gia khảo sát: “Trước đây, ô tô ra đời thay cho xe ngựa, còn bây giờ, con người sợ chính họ đang là những con ngựa.”
Bên cạnh đó, nỗi sợ mất đi chất riêng cũng rất lớn (22%). Khi mọi ý tưởng đều do máy tổng hợp lại, con người sợ kỹ năng cứng cáp của mình cuối cùng chỉ còn lại một màu xam xám, hao hao giống nhau, mờ nhạt đến vô nghĩa.
Nghịch lý: Vừa yêu, vừa sợ
Sự thật là, ai trong chúng ta cũng đang bị giằng xé. Một nửa muốn dùng AI, một nửa lại sợ nó.
Cứ nhìn vào bản thân bạn mà xem:
Dùng AI để học: Bạn học rất nhanh (33%), nhưng dần dần bạn sợ vì thấy não mình lười suy nghĩ hẳn đi (17%).
Hỏi AI để ra quyết định: AI gợi ý rất hay (22%), nhưng hễ tin nó lỡ nó trả lời sai một cái là hậu quả khó lường (37%). Đây là mục duy nhất mà tác hại lấn át luôn lợi ích, đặc biệt đúng với dân luật sư hay tài chính.
Tiết kiệm thời gian: Dùng AI giúp bạn làm xong việc nhanh gấp đôi (50%). Kết quả? Công ty giao thêm gấp đôi việc cho bạn, và bạn chỉ thấy bận thêm chứ không thấy rảnh ra phút nào (19%).
Sử dụng AI như một cuộc giao dịch tốn kém. Nó cho chúng ta đúng thứ ta cần, nhưng chúng ta luôn phải đánh đổi bằng một phần sự sắc bén của trí não.
Trớ trêu nhất là các bạn Freelancer (Lao động tự do): Họ là nhóm được hưởng lợi nhiều nhất nhờ dùng AI làm thay nguyên một đội ngũ mười người. Nhưng cũng chính họ là nhóm lúc nào cũng nơm nớp lo làm sao chống lại các bạn Freelancer xài AI khác. Vừa là cần câu cơm, vừa là đối thủ.
5. Nước nghèo coi AI là “thang máy”, nước giàu coi AI là “camera an ninh”
Khi nhìn vào bản đồ của khảo sát, một thực tế thú vị hiện ra: Ai càng có nhiều thứ để mất, người đó càng sợ AI.
Ở các nước phương Tây phát triển (Mỹ, Châu Âu), mọi người rất đa nghi. Họ sợ bị kiểm soát quyền riêng tư, sợ công nghệ độc quyền, lo một cấu trúc “phong kiến dữ liệu” nơi vài siêu tập đoàn nắm hết mọi quyền lực tri thức.
Nhưng nếu mang ánh mắt u ám đó sang các nước đang phát triển (Châu Phi, Mỹ Latinh, một phần Châu Á), bạn sẽ thấy sự lạc quan đến ngỡ ngàng (~80%).
Ở những nơi giáo dục và các cơ hội làm giàu còn xa xỉ, AI không bị xem là kẻ trộm. Trái lại, AI được xem như một “chiếc thang máy” giúp họ nhảy cóc. Một doanh nhân nghèo có thể mở hệ thống kinh doanh mà chẳng cần qua trường lớp đắt đỏ nào. Quyền lực tri thức, nhờ AI, bỗng nhiên trở nên miễn phí và chia đều cho tất cả.
Với họ, thà bị máy móc thay thế còn hơn là không bao giờ có cơ hội nào.
Để không bị nuốt chửng
Cuộc trò chuyện giữa 81.000 người và AI đã khép lại, nhưng nó mở ra một chân lý cho chúng ta.
AI bản chất chỉ là tấm gương phản chiếu lại khao khát thoát khỏi sự mệt mỏi, và cả nỗi sợ trở nên thừa thãi của chính giống loài chúng ta.
Khi tất cả các bài viết, các bức ảnh trên Internet dần trở nên hoàn hảo (do AI viết ra xong tự AI lại lấy cái đó đi học tiếp), mọi thứ sẽ trở nên nhẵn thín, đẹp đẽ nhưng rỗng tuếch. Giá trị thật sự của con người lúc đó không nằm ở chỗ ai viết ra đoạn văn mượt mà hơn.
Giá trị nằm ở chỗ bạn dám không hoàn hảo. Nó nằm ở sự nhọn hoắt của tính cách cá nhân, ở vết trầy xước của kinh nghiệm sống thật, những thứ mà “con rắn đang tự ăn đuôi” mang tên AI sẽ vĩnh viễn không bao giờ có được bởi nó không đủ nhiều để biến thành một thuật toán trung bình.
Để không bị hòa tan, thay vì cố gồng mình tranh sức với tốc độ của máy tính, có lẽ đôi lúc chúng ta phải học cách tự vấp ngã theo cách của riêng mình.
Xem đầy đủ bài viết tại: What 81,000 People Want from AI
Link đăng ký tư vấn lộ trình cá nhân hoá học AI Ứng Dụng cho lãnh đạo, quản lý cấp trung: https://coach.ai.vn
Link đăng ký nhận học bổng Luyện AI (33 ngày): https://forms.gle/ybyiTTGjXgZP8jb79