Đêm Giao thừa, người kỵ sĩ và con ngựa sắt
Gửi những ai đang tự học trong thời đại mà câu hỏi quan trọng hơn câu trả lời.
Trong 12 con giáp, Ngựa là biểu tượng của tốc độ, của sức mạnh, của những cuộc hành trình dài. Người xưa cưỡi ngựa để chinh phục thiên hạ. Người nay thì... mở laptop.
Tôi nghĩ về một năm vừa qua, năm mà AI không còn là thứ tới từ tương lai nữa, mà đã trở thành người bạn đồng hành hằng ngày của rất nhiều người trong chúng ta.
Nhìn lại một năm “phi nước đại”
Năm vừa rồi, thế giới AI thay đổi nhanh đến chóng mặt:
Agentic AI – trí tuệ nhân tạo có thể tự đặt mục tiêu, tự lên kế hoạch, tự thực thi. Nó đã xuất hiện trong công cụ chúng ta dùng hàng ngày. AI giờ đây không chỉ trả lời câu hỏi, mà có thể tự hoàn thành cả một chuỗi công việc mà trước đây cần nhiều bước thủ công.
Self-learning AI – AI tự học liên tục, không dừng lại sau khi được huấn luyện ban đầu đang dần trở thành tiêu chuẩn mới. Mô hình ngày càng giỏi hơn theo từng ngày, không cần ai can thiệp.
Và đó chính là câu hỏi mà tôi muốn chia sẻ trong đêm Giao thừa này:
Khi AI ngày càng giỏi tự học, thì con người – chúng ta – có còn cần “tự học” không?
Câu trả lời từ một năm cùng AI
Sau gần một năm viết blog Tự học cùng AI, dùng AI mỗi ngày để đọc, viết, nghiên cứu, và sáng tạo, tôi nhận ra một điều tưởng đơn giản nhưng rất sâu:
AI học các mẫu hình. Con người học ý nghĩa.
AI có thể đọc 10.000 bài báo trong 10 giây, nhưng nó không biết bài nào thực sự quan trọng với bạn. AI có thể viết một bài luận hoàn hảo về kỹ năng lãnh đạo, nhưng nó chưa bao giờ run tay khi đứng trước đám đông lần đầu.
Cuối tháng 11, tôi thử một thí nghiệm đơn giản: mỗi ngày trước khi hỏi AI bất kỳ điều gì, tôi dành ba phút ngồi yên và viết tay một câu hỏi vào sổ: “tôi thực sự muốn hiểu điều gì?”
Kết quả là tôi hỏi AI ít hơn nhưng chất lượng câu trả lời cao hơn rõ rệt. Không phải vì AI thay đổi mà vì tôi đã biết mình cần gì trước khi gõ phím.
Không phải AI giúp tư duy rõ hơn mà là việc dừng lại trước khi hỏi AI mới là lúc tư duy thực sự bắt đầu.
Tự học không phải là tích lũy kiến thức - thứ mà AI làm giỏi hơn chúng ta gấp triệu lần. Tự học là rèn luyện cách nghĩ, cách hỏi, cách nhìn thế giới bằng đôi mắt của chính mình.
Ba điều AI dạy tôi về việc tự học
Một. Sai lầm vẫn là học, nếu bạn không bỏ qua nó.
Trong một năm học cùng AI, tôi thấy nhiều người bỏ cuộc không phải vì quá khó, mà vì quá sợ làm sai. Nhưng không có prompt hoàn hảo nào được viết ra ngay từ lần đầu. Không có kỹ năng nào xuất hiện không qua lần vấp váp. Nếu bạn đã sai trong năm qua bạn đang đi đúng đường.
Hai. Công cụ thay đổi, nhưng nền tảng thì không.
ChatGPT, Gemini, Claude… sẽ còn thay đổi, nâng cấp, có thể bị thay thế. Nhưng khả năng tư duy phản biện, khả năng đặt câu hỏi tốt, và sự kiên nhẫn với quá trình - những thứ đó là của bạn, không ai lấy đi được. Học AI tốt nhất là khi bạn học được điều gì đó về chính mình.
Ba. Nếu bạn không biết mình muốn gì, AI cũng bó tay
Prompt engineering (kỹ thuật viết câu lệnh cho AI) thực chất là bài tập tự thấu hiểu. Bạn phải biết mình muốn gì, cần gì, ở trình độ nào, thì mới có thể yêu cầu AI giúp đúng chỗ. AI không dạy bạn điều này. Chính bạn phải tự học.
Lời chúc Giao thừa
Năm Ngọ, tôi chúc bạn cưỡi ngựa mà không cần roi.
Hãy để AI là con ngựa chiến mạnh mẽ dưới yên. Còn bạn, hãy là kỵ sĩ biết đường đi, biết lúc phi nước đại, và biết lúc dừng chân ngắm trăng.
Tự học không phải là cuộc đua. Tự học là hành trình.
Và hành trình đó, dù có AI bên cạnh hay không, vẫn luôn bắt đầu từ một câu hỏi bạn tự đặt ra cho chính mình.
Chúc mừng năm mới Bính Ngọ 2026. 🐴
Chúc bạn học chậm mà chắc, thất bại mà không bỏ cuộc, và tìm thấy trong AI không chỉ một công cụ, mà một người bạn đồng hành thú vị trên con đường hiểu bản thân.
Hẹn gặp lại bạn ở những bài viết đầu tiên của năm mới.
Với sự trân trọng,
Blog Tự học cùng AI