Sự khác nhau giữa học nhiều và học thức
Chính vì lầm lẫn giữa hai khái niệm này đã gây ra biết bao tai hoạ cho loài người hiện thời (Cụ Thu Giang Nguyễn Duy Cần, viết năm 1960)
Muốn Tự học cùng AI hiệu quả, tôi cho rằng các bạn cần hiểu rõ bản chất của Tự học. Ngày tôi sáng lập cộng đồng này, tôi hi vọng một điều mỗi thành viên có thể nâng cao được năng lực tự học tự tìm tòi lên ít nhất là X10 lần.
Mà muốn X10 thì ta phải rõ X1 là gì phải chăng ? Không làm rõ nền tảng của việc mỗi người đang tự học thế nào, kỳ thực sẽ rất khó để nâng lên hiệu suất, rất khó để đo lường sao cho thực tế.
Hãy cùng nhau nhìn nhận thế này.
Nhiều người vốn tự học kém bởi vì họ học lung tung, học đủ thứ. Hệ thống học tập của họ lúc này vô cùng hỗn độn. Những mảnh kiến thức rời rạc khiến cho đầu óc họ biết mỗi thứ một tí. Họ tán gẫu với nhau một chủ đề theo cách rất hời hợt, họ nói với nhau những lời chót lưỡi đầu môi cũng hết sức thiếu kiểm chứng, và họ chẳng đi tới đâu cả trong một cuộc bàn thảo bởi vì thiếu nhiều cơ sở chung, thiếu những tư duy hệ thống cần thiết. Tự học kém có rất nhiều biểu hiện nguy hiểm như vậy. Thực ra chẳng đáng chê trách gì hết do chúng ta đang sống trong một thời kỳ hỗn mang thông tin quá. Nhưng càng vì thế, những người làm cộng đồng Tự học cùng AI cũng hi vọng bạn tìm được một phương thức tư duy phù hợp cho sự học của mình.
Trong bài viết này, tôi sẽ không đề cập gì nhiều về AI cả. Bạn tìm thấy hàng ngàn bài như thế trên mạng rồi. Và hàng ngàn bài đó có khi 90% là do AI viết, nên hôm nay tôi cho AI tạm lui để dành thời gian viết ra tới các bạn những dòng chân thực nhất.
Chân thực lắm khi hôm nay ngồi cafe tĩnh lại đọc được vài trang sách. Cũng như các bạn thấy tôi trích dẫn ở đầu bài viết này, chính là từ tác giả sách “Tôi Tự Học” - Thu Giang Nguyễn Duy Cần. Cụ Cần luôn khiến các thế hệ đời sau như chúng ta ngưỡng mộ với tấm gương tự học của mình. Nhưng bạn có tin không, trong sách, cụ cũng đã tâm sự thế này:
“Tác giả là người trước đây đã vất vả rất nhiều trên con đường học vấn. Trước đây, tác giả là người rất kém về trí nhớ, lại cũng kém cả về thông minh lẫn sức khoẻ , sau khi ra trường cảm thấy mình bơ vơ ngơ ngác trước con đường học vấn mênh mông. Thú thật ở trường tác giả không không học được gì hơn là những ý thức thông thường, nhưng không tiêu hoá được bao nhiêu. Là vì chương trình quá nặng mà thời gian tiêu hoá rất ngắn. Cho nên ra trường được vài năm thì dường như đã quên gần hết những gì mình đã học. Sở dĩ sau nầy mà có được chút ít học vấn dù nông cạn đến đâu, cũng đều nhờ công phu tự học cả. Tác giả đã nhận thấy câu nói này của Gibbon rất đúng: “Mỗi người đều nhận được hai thứ giáo dục: một thứ do người khác truyền cho, một thứ, quan trọng hơn nhiều, do mình tự tạo lấy”.
Đúng là thế. Thậm chí còn thứ giáo dục thứ ba mà ngày nay mới xuất hiện.
Đó là thứ giáo dục do AI truyền cho.
Nhiều người đã đi vào một sự lầm tưởng rằng, việc họ sở hữu một tài khoản AI là họ đang nắm trong tay cả một kho tàng tri thức. Họ cho AI viết thơ, viết văn được và thích thú rồi tự đồng hoá đó cũng là năng lực của họ. Họ nghĩ AI giúp học họ dịch được 40 ngoại ngữ nên họ cho rằng ủa sao cần học tiếp ngoại ngữ làm chi.
Rồi giả như một ngày thế giới tắt Internet, tắt điện thì khi đó hẳn là những người đó cũng “tắt” cùng đi tất cả những năng lực ảo tưởng đó.
Có một điều chúng ta giống cụ Cần và thực ra là thời kỳ nào cũng sẽ có điểm giống nhau; đấy là khi đứng trước mênh mông kiến thức, ta có khi sẽ rất hoang hoải. Hoang hoải vì quá nhiều thứ phải học. Ôi nhiều thứ phải học mà thi thoảng bên tai lại ting một tiếng mạng xã hội, ting một tiếng livestream từ các nền tảng video ngắn thì cái sự vất vả ấy cũng tăng lên bội phần nhỉ?
Trong sách “Tôi Tự Học” của cụ Cần, trong chương đầu tiên, hai khái niệm mà tôi đặc biệt chú ý chính là “học nhiều” và “học thức”. Học nhiều chỉ là nhớ nhiều, học thức là thực sự biến sự học áp dụng và chuyển hoá vào cuộc sống của mình.
Tặng bạn hữu một đoạn tôi đọc chiều nay cuốn Tôi Tự Học dưới đây nhé:
Vì thế cụ Cần cũng đúc kết
Người học thức không phải cần biết thật nhiều, mà cần phải thật biết những gì mình đã biết
Ấy vậy mà rất nhiều học giả không chịu thừa nhận những cái mình không biết. Họ dùng AI để tra cứu và họ nghĩ rằng họ đã biết. Tôi đã gặp nhiều người bị những ngộ nhận hết sức vĩ cuồng như thế. Họ so sánh họ với vĩ nhân vì nói được những lời của vĩ nhân, thì quả thực là một phát minh giả tạo thời trí tuệ nhân tạo này.
Học thức là một vấn đề thuộc về Phẩm chứ không phải về Lượng.
Áp dụng cho Tự học cùng AI này, thì tôi cho rằng các bạn không cần thiết phải học quá nhiều thứ làm gì cho hoang mang trí não. Đổi lại, các bạn phải thật biết mình muốn cái gì, mình học để làm gì trước nhất. Hiểu biết rõ cái này rồi thì tiếp tục học AI mới hiệu quả. Chọn công cụ AI cũng như chọn vũ khí, tư duy của bạn như ngôi nhà vật lý chẳng thể chứa quá nhiều vũ khí. Chỉ nên chọn tối đa 3 thanh kiếm tư duy sắc nhất thôi. Cái này chẳng phải tôi nhìn nhận chủ quan, rất nhiều chuyên gia AI cũng đã khẳng định rồi. Bạn đâu phải là Youtuber chuyên review AI mà đi thử hết mò hết các công cụ AI làm gì cho tốn thời gian. Bạn chỉ cần rõ biết công việc của mình đang cần hỗ trợ gì, tìm 1 vài AI trong lĩnh vực đó, thử nghiệm một cách nghiêm túc và tập trung, kiên trì tìm hiểu sâu hơn so với trung bình của đám đông tò mò là đã là một sự khởi đầu rất tốt của quá trình Tự học cùng AI rồi.
Công việc khó khăn nhưng quan trọng nhất thời Tự học cùng AI
Lại không phải về AI. Mà là tư duy hiểu mình. Kể từ khi ChatGPT ra mắt 2022, tôi đã tìm hiểu và bắt đầu đi đào tạo ứng dụng từ tháng 5/2023 tại một bệnh viện trong Đà Nẵng, rồi từ đây mở ra nhiều hợp đồng đào tạo cho một vài tập đoàn ở nhiều cấp, thì mới vỡ ra một lẽ. Người học AI nhanh nhất không phải là người giỏi công nghệ. Dù có background về công nghệ và IT là một lợi thế; nhưng không phải điều kiện đủ. Những người học AI và ứng dụng nhanh nhất là người có tư duy sâu sắc, có chuyên môn sâu, và quan trọng là một thái độ học hỏi không ngừng. Tôi gọi đây là những Lifelong-Learners. Họ coi trường đời trường cơ quan trường gia đình…bất cứ môi trường nào cũng là ngôi trường học của họ. Thực sự đây là một phẩm chất đáng quý thời gian này.
Bạn sẽ hỏi bạn nên rèn luyện kỹ năng tự học, kỹ năng hiểu bản thân mình như thế nào? Tôi xin gợi ý một vài cách sau nhé:
Tiết kiệm nhất: Đọc sách Tôi Tự Học của cụ Thu Giang Nguyễn Duy Cần … đọc kỹ, nghiền ngẫm và thực hành.
Đăng ký một lớp học về kỹ năng học. Nếu bạn tốt tiếng Anh, tôi rất khuyến khích bạn đăng ký một khoá học nổi tiếng có tựa là Học Cách Học (Learning how to Learn) với hơn 4 triệu người học trên toàn cầu ở Coursera. Link
Học cách hiểu mình thì tôi cũng có một khoá Self-Coach đã phát triển từ năm 2020, bạn cũng có thể tham khảo ở đây nhé. Link Tôi cũng có Coach AI 1:1 mà đợt này đang chưa mở lại, nhưng bạn cũng có thể đăng ký ở danh sách chờ tại đây
Học cái con người mạnh, cái nào AI giỏi hơn thì giao cho bạn ấy làm. Chúng ta thời gian có hạn, tập trung cho những điều quan trọng, còn dư nguồn lực thì dành cho chính mình - nhất là những trí tuệ cảm xúc (tâm), rèn luyện sức khoẻ (thân), và tư duy hệ thống (trí).
Chúc bạn tự học vui trên hành trình Tự học của chính mình nhé.